- 02166129745
- info@araco.ir
وزن ورق فلزی یکی از مهم‌ترین مشخصات در انتخاب، خرید، حمل‌ونقل و طراحی قطعات صنعتی است. ورق‌های فولادی در جنس‌ها و ضخامت‌های متفاوتی تولید می‌شوند و وزنشان با ضخامت و چگالی فلز پایه تغییر می‌کند. اگر وزن هر مترمربع ورق را بدانید، بدون توزین می‌توانید وزن تقریبی محصول را برآورد کنید و انواع مختلف را با هم مقایسه کنید.
اگر می‌خواهید بدانید یک ورق ۳ میلی‌متری چند کیلو وزن دارد، جدول‌های همین مقاله جواب را سریع به شما می‌دهند. در ادامه وزن واحد سطح ورق‌های سیاه، روغنی، گالوانیزه و استیل را در ضخامت‌های رایج بازار می‌بینید. همهٔ مقادیر بر حسب کیلوگرم بر مترمربع هستند و با آن‌ها می‌توانید وزن ورق را در هر ابعادی حساب کنید.
وزن واحد سطح، جرم یک مترمربع ورق با ضخامت مشخص است. این عدد به چگالی ماده و ضخامت ورق بستگی دارد و با واحد کیلوگرم بر مترمربع (kg/m²) بیان می‌شود.
مثلاً اگر وزن واحد سطح ورق ۳ میلی‌متری ۲۳٫۵۵ کیلوگرم بر مترمربع باشد، ورقی ۱×۲ متر از همان جنس ۴۷٫۱ کیلوگرم وزن دارد.
در ضخامت یکسان، وزن ورق‌های مختلف عمدتاً به سه چیز بستگی دارد: چگالی فلز پایه، ترکیب آلیاژی و وجود پوشش سطحی مثل روی.
وزن یک مترمربع ورق را از ضرب ضخامت (به میلی‌متر) در چگالی (به گرم بر سانتی‌متر مکعب) به دست می‌آورید:
وزن واحد سطح (kg/m²) = ضخامت (mm) × چگالی (g/cm³)
برای وزن کل ورقی با ابعاد مشخص:
وزن کل (kg) = وزن واحد سطح (kg/m²) × طول (m) × عرض (m)
در محاسبات نظری فولاد کربنی، چگالی ۷٫۸۵ گرم بر سانتی‌متر مکعب در نظر گرفته می‌شود. پس برای ورق‌های فولادی معمولی:
وزن واحد سطح (kg/m²) = ۷٫۸۵ × ضخامت (mm)
این رابطه مبنای جدول‌های ورق سیاه و روغنی در ادامه است.
ورق سیاه و ورق روغنی هر دو از فولاد کربنی ساخته می‌شوند و تفاوتشان در فرآیند تولید و وضعیت سطح است. ورق سیاه محصول نورد گرم است و ورق روغنی از نورد سرد به دست می‌آید.
نورد سرد سطح صاف‌تر و یکنواخت‌تر و کنترل ابعادی بهتری می‌دهد، اما چگالی فولاد را تقریباً تغییر نمی‌دهد. به همین دلیل برای وزن نظری هر دو می‌توان از ضریب ۷٫۸۵ استفاده کرد.
جدول زیر وزن نظری هر مترمربع ورق سیاه را در ضخامت‌های متداول نشان می‌دهد.
| ضخامت (mm) | وزن هر مترمربع (kg) |
|---|---|
| ۱ | ۷٫۸۵ |
| ۱٫۵ | ۱۱٫۷۸ |
| ۲ | ۱۵٫۷۰ |
| ۲٫۵ | ۱۹٫۶۳ |
| ۳ | ۲۳٫۵۵ |
| ۴ | ۳۱٫۴۰ |
| ۵ | ۳۹٫۲۵ |
| ۶ | ۴۷٫۱۰ |
| ۸ | ۶۲٫۸۰ |
| ۱۰ | ۷۸٫۵۰ |
| ۱۲ | ۹۴٫۲۰ |
| ۱۵ | ۱۱۷٫۷۵ |
| ۲۰ | ۱۵۷٫۰۰ |
ورق روغنی در ضخامت‌های کم کاربرد گسترده‌ای دارد؛ از قطعات بدنه و تجهیزات صنعتی تا کابینت فلزی، قطعات خودرو و محصولات فرم‌کاری‌شده.
| ضخامت (mm) | وزن هر مترمربع (kg) |
|---|---|
| ۰٫۴ | ۳٫۱۴ |
| ۰٫۵ | ۳٫۹۳ |
| ۰٫۶ | ۴٫۷۱ |
| ۰٫۷ | ۵٫۵۰ |
| ۰٫۸ | ۶٫۲۸ |
| ۰٫۹ | ۷٫۰۷ |
| ۱ | ۷٫۸۵ |
| ۱٫۲ | ۹٫۴۲ |
| ۱٫۲۵ | ۹٫۸۱ |
| ۱٫۵ | ۱۱٫۷۸ |
| ۲ | ۱۵٫۷۰ |
نکته: مقادیر هر دو جدول با چگالی اسمی یکسان محاسبه شده و اعداد تا دو رقم اعشار گرد شده‌اند. وزن واقعی محصول ممکن است به‌خاطر تلرانس ضخامت، ترکیب شیمیایی و مشخصات تولید کارخانه کمی فرق کند.
ورق گالوانیزه از پوشش‌دهی ورق فولادی با فلز روی ساخته می‌شود. این لایه از ورق محافظت می‌کند و مقاومتش را در برابر خوردگی بالا می‌برد.
در محاسبهٔ وزن، گالوانیزه با ورق سیاه و روغنی فرق دارد، چون علاوه بر فولاد پایه باید جرم پوشش روی را هم حساب کرد. وزن واقعی ورق گالوانیزه به دو چیز بستگی دارد:
۱. ضخامت و چگالی فولاد پایه
۲. جرم پوشش روی در مجموع دو سطح ورق
در استاندارد EN 10346 جرم پوشش گالوانیزه با کدهایی مثل Z100 و Z275 مشخص می‌شود. عدد داخل کد، جرم پوشش روی در مجموع دو سطح ورق و بر حسب گرم بر مترمربع است:
وزن نظری ورق گالوانیزه از این رابطه به دست می‌آید:
وزن واحد سطح (kg/m²) = (۷٫۸۵ × ضخامت فولاد پایه (mm)) + (جرم پوشش روی (g/m²) ÷ ۱۰۰۰)
تقسیم بر ۱۰۰۰ برای تبدیل گرم به کیلوگرم است.
جدول زیر وزن نظری ورق گالوانیزه را با دو پوشش متداول Z100 و Z275 نشان می‌دهد. ضخامت‌ها مربوط به فولاد پایه‌اند و جرم روی جداگانه به آن‌ها اضافه شده است.
| ضخامت فولاد پایه (mm) | وزن پایه (kg/m²) | وزن با پوشش Z100 (kg/m²) | وزن با پوشش Z275 (kg/m²) |
|---|---|---|---|
| ۰٫۳ | ۲٫۳۶ | ۲٫۴۶ | ۲٫۶۳ |
| ۰٫۴ | ۳٫۱۴ | ۳٫۲۴ | ۳٫۴۲ |
| ۰٫۵ | ۳٫۹۳ | ۴٫۰۳ | ۴٫۲۰ |
| ۰٫۶ | ۴٫۷۱ | ۴٫۸۱ | ۴٫۹۹ |
| ۰٫۷ | ۵٫۵۰ | ۵٫۶۰ | ۵٫۷۷ |
| ۰٫۸ | ۶٫۲۸ | ۶٫۳۸ | ۶٫۵۶ |
| ۰٫۹ | ۷٫۰۷ | ۷٫۱۷ | ۷٫۳۴ |
| ۱ | ۷٫۸۵ | ۷٫۹۵ | ۸٫۱۳ |
| ۱٫۲۵ | ۹٫۸۱ | ۹٫۹۱ | ۱۰٫۰۹ |
| ۱٫۵ | ۱۱٫۷۸ | ۱۱٫۸۸ | ۱۲٫۰۵ |
| ۲ | ۱۵٫۷۰ | ۱۵٫۸۰ | ۱۵٫۹۸ |
نکتهٔ فنی مهم: هنگام سفارش ورق گالوانیزه مشخص کنید ضخامت اعلام‌شده مربوط به فولاد پایه است یا ضخامت نهایی محصول طبق روش اندازه‌گیری سازنده. کد پوشش روی را هم کنار ضخامت بررسی کنید. جدول بالا یک محاسبهٔ نظری بر مبنای ضخامت فولاد پایه است و نباید آن را وزن قطعی همهٔ ورق‌های موجود در بازار دانست.
ورق استیل یا فولاد زنگ‌نزن به‌خاطر عناصر آلیاژی مثل کروم و نیکل با فولاد کربنی فرق دارد. ترکیب شیمیایی گریدهای مختلف یکسان نیست و همین باعث می‌شود چگالی و وزنشان هم متفاوت باشد.
گریدهای ۳۰۴ و ۳۱۶ از پرمصرف‌ترین ورق‌های استیل بازارند. گرید ۳۰۴ در تجهیزات صنایع غذایی، مخازن، قطعات صنعتی و تجهیزات عمومی کاربرد دارد. گرید ۳۱۶ به‌خاطر مولیبدن در محیط‌هایی استفاده می‌شود که مقاومت بیشتری در برابر خوردگی، به‌ویژه خوردگی ناشی از کلریدها، لازم است.
چگالی‌های مرجع این مقاله:
| ضخامت (mm) | وزن هر مترمربع (kg) |
|---|---|
| ۰٫۴ | ۳٫۱۶ |
| ۰٫۵ | ۳٫۹۵ |
| ۰٫۶ | ۴٫۷۴ |
| ۰٫۷ | ۵٫۵۳ |
| ۰٫۸ | ۶٫۳۲ |
| ۱ | ۷٫۹۰ |
| ۱٫۲۵ | ۹٫۸۸ |
| ۱٫۵ | ۱۱٫۸۵ |
| ۲ | ۱۵٫۸۰ |
| ۳ | ۲۳٫۷۰ |
| ۴ | ۳۱٫۶۰ |
| ۵ | ۳۹٫۵۰ |
| ۶ | ۴۷٫۴۰ |
| ۸ | ۶۳٫۲۰ |
| ۱۰ | ۷۹٫۰۰ |
| ضخامت (mm) | وزن هر مترمربع (kg) |
|---|---|
| ۰٫۴ | ۳٫۲۰ |
| ۰٫۵ | ۴٫۰۰ |
| ۰٫۶ | ۴٫۸۰ |
| ۰٫۷ | ۵٫۶۰ |
| ۰٫۸ | ۶٫۴۰ |
| ۱ | ۸٫۰۰ |
| ۱٫۲۵ | ۱۰٫۰۰ |
| ۱٫۵ | ۱۲٫۰۰ |
| ۲ | ۱۶٫۰۰ |
| ۳ | ۲۴٫۰۰ |
| ۴ | ۳۲٫۰۰ |
| ۵ | ۴۰٫۰۰ |
| ۶ | ۴۸٫۰۰ |
| ۸ | ۶۴٫۰۰ |
| ۱۰ | ۸۰٫۰۰ |
این دو جدول با چگالی مرجع هر گرید محاسبه شده‌اند. در گریدهای دیگر مثل ۲۰۱، ۴۳۰ و ۳۲۱ ترکیب آلیاژی فرق دارد و وزن واحد سطح هم ممکن است متفاوت باشد.
برای اینکه استفاده از جدول‌ها روشن‌تر شود، وزن سه ورق مختلف را محاسبه می‌کنیم.
مثال اول: ورق سیاه ۳ میلی‌متری با ابعاد ۱×۲ متر
وزن واحد سطح طبق جدول ۲۳٫۵۵ کیلوگرم بر مترمربع است.
وزن کل = ۲۳٫۵۵ × ۱ × ۲ = ۴۷٫۱۰ کیلوگرم
مثال دوم: ورق گالوانیزه با ضخامت فولاد پایه ۱ میلی‌متر، پوشش Z275 و ابعاد ۱×۲ متر
ابتدا وزن واحد سطح را حساب می‌کنیم:
وزن واحد سطح = (۷٫۸۵ × ۱) + ۰٫۲۷۵ = ۸٫۱۲۵ کیلوگرم بر مترمربع
سپس وزن کل:
وزن کل = ۸٫۱۲۵ × ۱ × ۲ = ۱۶٫۲۵ کیلوگرم
(در جدول این عدد با گرد کردن ۸٫۱۳ آمده است.)
مثال سوم: ورق استیل ۳۰۴ با ضخامت ۲ میلی‌متر و ابعاد ۱٫۲۵×۲٫۵ متر
وزن واحد سطح طبق جدول ۱۵٫۸۰ کیلوگرم بر مترمربع است.
وزن کل = ۱۵٫۸۰ × ۱٫۲۵ × ۲٫۵ = ۴۹٫۳۷۵ کیلوگرم
یعنی حدود ۴۹٫۳۸ کیلوگرم.
وزنی که از فرمول و جدول‌های نظری به دست می‌آید بر پایهٔ ضخامت اسمی و چگالی مرجع است. ورقی که می‌خرید ممکن است کمی سنگین‌تر یا سبک‌تر باشد. دلایل اصلی این اختلاف:
۱. تلرانس ضخامت
ضخامت واقعی ورق در محدودهٔ تلرانس مجاز استاندارد قرار می‌گیرد. حتی اختلاف کوچک ضخامت، به‌خصوص در ورق‌های بزرگ یا ضخیم، وزن کل را عوض می‌کند.
۲. تفاوت ترکیب شیمیایی
چگالی فولادهای مختلف دقیقاً یکسان نیست. این موضوع در ورق‌های آلیاژی و به‌ویژه گریدهای مختلف استیل مهم‌تر است.
۳. جرم پوشش سطحی
در ورق گالوانیزه، مقدار روی روی دو سطح بسته به کد پوشش و مشخصات سفارش فرق می‌کند. پس دو ورق با ضخامت فولاد پایهٔ یکسان لزوماً هم‌وزن نیستند.
۴. تفاوت ابعاد واقعی
طول و عرض واقعی ورق ممکن است با ابعاد اسمی کمی فرق داشته باشد و روی وزن نهایی اثر بگذارد.
۵. شرایط تولید و پرداخت سطح
در بعضی محصولات، نوع پوشش، عملیات سطحی و فرآیند تولید می‌تواند جرم نهایی را تغییر دهد.
جدول‌های وزنی برای محاسبات مهندسی، برآورد اولیه و مقایسهٔ محصولات مناسب‌اند. اما برای وزن قطعی یک محموله، توزین واقعی یا مشخصات فنی معتبر تولیدکننده دقیق‌تر است.
ضخامت ورق بر حسب میلی‌متر را در ۷٫۸۵ ضرب کنید. نتیجه وزن نظری هر مترمربع بر حسب کیلوگرم است.
از نظر محاسبات نظری بله. هر دو از فولاد کربنی‌اند و با چگالی ۷٫۸۵ حساب می‌شوند. در عمل تلرانس ضخامت و مشخصات واقعی محصول ممکن است اختلاف کوچکی ایجاد کند.
چون علاوه بر وزن فولاد پایه، جرم پوشش روی هم به وزن نهایی اضافه می‌شود. مقدار این افزایش به جرم پوشش در دو سطح ورق بستگی دارد.
چگالی مرجع استیل ۳۰۴ حدود ۷٫۹ و استیل ۳۱۶ حدود ۸٫۰ گرم بر سانتی‌متر مکعب است. در ضخامت یکسان، وزن نظری ۳۱۶ کمی بیشتر از ۳۰۴ می‌شود.
وزن یک مترمربع ورق ۲ میلی‌متری به جنس آن بستگی دارد:
با جدول وزن واحد سطح و دانستن ضخامت و جنس ورق، وزن هر مترمربع را به دست می‌آورید. برای وزن کل ورق، طول و عرض هم باید مشخص باشد.
توضیح: اعداد جدول‌ها محاسبات نظری بر پایهٔ چگالی‌های مرجع هستند و جایگزین وزن‌کشی محصول یا مشخصات وزنی اعلام‌شده توسط کارخانهٔ سازنده نیستند.